نگاهی به عرصه‌های پژوهشی فاجعه منا نگاهی به عرصه‌های پژوهشی فاجعه منا نگاهی به عرصه‌های پژوهشی فاجعه منا بعثه مقام معظم رهبری در گپ بعثه مقام معظم رهبری در سروش
نگاهی به عرصه‌های پژوهشی فاجعه منا نگاهی به عرصه‌های پژوهشی فاجعه منا نگاهی به عرصه‌های پژوهشی فاجعه منا نگاهی به عرصه‌های پژوهشی فاجعه منا نگاهی به عرصه‌های پژوهشی فاجعه منا

نگاهی به عرصه‌های پژوهشی فاجعه منا

(وَ مَنْ یَخْرُجْ مِنْ بَیْتِهِ مُهاجِراً إِلَى اللهِ وَ رَسُولِهِ ثُمَّ یُدْرِکْهُ الْمَوْتُ فَقَدْ وَقَعَ أَجْرُهُ عَلَى اللهِ وَ کانَ اللهُ غَفُوراً رَحِیماً) (نساء: 100) در طول تاریخ حج گزاری، حوادث گوناگونی روی داده است، اما ابعاد هیچ یک همانند حا

(وَ مَنْ يَخْرُجْ مِنْ بَيْتِهِ مُهاجِراً إِلَى اللهِ وَ رَسُولِهِ ثُمَّ يُدْرِكْهُ الْمَوْتُ فَقَدْ وَقَعَ أَجْرُهُ عَلَى اللهِ وَ كانَ اللهُ غَفُوراً رَحِيماً) (نساء: 100)
در طول تاريخ حج گزاري، حوادث گوناگوني روي داده است، اما ابعاد هيچ يك همانند حادثه منا گسترده و فاجعه بار نبوده است. فاجعه‏اي كه به تعبير مقام معظم رهبري هنگامي كه انسان اين خبر را مي‏شنود، در وهله اول شگفت‏زده مي‏شود و باور آن براي انسان سخت و دشوار است. فاجعه‏اي كه در آن بيش از 8 هزار مهاجر الي الله در اوج مظلوميت به شهادت رسيدند. 
چنين حادثه‏اي با اين ابعاد، بي‏ترديد نيازمند بررسي و آسيب شناسي دقيق علمي است. نخستين واقعيتي كه در اين حادثه بيش از هرچيز خودنمايي مي كند، بي‏كفايتي دولت 
آل سعود در برگزاري و مديريت حج است. جان باختن گروهي از حجاج مظلوم در دو حادثه مسجد الحرام و منا، نشان داد كه تا چه اندازه دولت عربستان در برگزاري مراسم حج، آسيب‌پذير و نيازمند بازنگري در برنامه‏ها و مديريت اين كنگره مقدس جهاني است. 
جداي از قرباني شدن هزاران نفر در اين فاجعه دردناك، و عزادار شدن خانواده‏هاي آنان، پرسش‏ها و ابهامات بسياري در اطراف اين حادثه وجود دارد كه پاسخ به آنها نيازمند پژوهش و مطالعات عالمانه است. 
برخي از اين پرسش ها، ماهيت فقهي- حقوقي دارد، كه برخي عبارتند از: خسارت هاي وارده در اين ماجراي غم انگيز، به عهده كيست؟ دولت عربستان كه وظيفه حفاظت و امنيت جاني و مالي حجاج را به عهده داشته است، چه اقدامي در اين زمينه انجام داد يا بايد انجام دهد؟ چه تفاوتي ميان قربانيان مسجد الحرام در حادثه جرققيل و قربانيان منا وجود دارد كه دولت عربستان وعده‏هايي را براي جبران خسارت به قربانيان حادثه اول داد، اما در حادثه دوم همچنان سكوت كرده است؟ 
آيا مي‏توان با تدابير فقهي، از ازدحام در منا جلوگيري كرد؟ همچنين رواياتي كه وهابيان بر حرمت بنا در منا به آنها استدالال مي كنند، چگونه است و با توجه به حجم فزاينده حجاج آيا مي‏توان با ساخت و ساز در منا، مشكل ازدحام را حل كرد؟
دسته اي از پرسش ها، معطوف به حوزه بين الملل و جهان اسلام هستند: چرا دولت عربستان هنوز آمار و اطلاعات دقيقي از تعداد قربانيان اين حادثه به صورت رسمي منتشر نكرده است؟ و چه تدابيري براي تبيين ابعاد مختلف اين فاجعه انساني مي‏توان اتخاذ كرد؟ در بعد بين المللي، فاجعه منا تا چه اندازه زمينه ساز رشد و گسترش اسلام ستيزي و اسلام هراسي بوده است؟ دشمنان اسلام با برجسته كردن اين حادثه به جاي آن كه مقصر واقعي را مشخص كنند، لبه تيز حملات خود را به سوي آموزه‏هاي اسلامي به ويژه كنگره جهاني و مقدس حج، نشانه رفتند و با بي‏مهري تمام، به اين فريضه انسان ساز و وحدت بخش حمله كردند. 
از طرف ديگر، به جز جمهوري اسلامي ايران، ساير كشورهايي كه اتباع آنان نيز قرباني اين فاجعه شده بودند، مواضع محكم و قاطعي اتخاذ نكردند؛ علل چنين رويكردي چه بوده است؟ چرا نهادهايي همانند سازمان كنفرانس اسلامي، اتحاديه عرب، شوراي همكاري 
خليج فارس و ساير نهادهاي بين المللي نسبت به اين فاجعه دلخراش سكوت كردند؟ نقش عربستان در اين زمينه چه بوده است؟ چه راهكارهايي براي تشويق كشورهاي اسلامي و سازمان هاي بين المللي و حقوق بشري براي حضور فعال‏تر در اين حوزه متصور است؟
در بعد رسانه‏اي آيا سياست‏هاي رسانه‏اي در قبال حادثه منا تا چه اندازه بر اساس منطق و راهبردهاي نظام بوده است و شيوه انعكاس حادثه منا به گونه‏اي كه انجام شد، صحيح است يا خير؟ و چگونه مي‏توان، با استفاده از رسانه‏هاي ملي و بين المللي ابعاد اين فاجعه دلخراش را براي جهانيان تصوير كرد، بدون آن كه به اسلام هراسي و يا اسلام ستيزي بيانجامد؟ و در همين حوزه بهره برداري از روش‏هاي هنري چگونه و تا چه اندازه در زنده نگاه داشتن خاطره و ياد شهداي منا و همچنين عملكرد نامناسب دولت عربستان مؤثر است؟
برخي ديگر از پرسش‏ها ناظر به مناسبات ايران و عربستان پس از فاجعه منا است. سياست جمهوري اسلامي ايران در برخورد با چنين حوادثي چگونه بايد باشد؟ با عنايت به تقابل سياست‏هاي جمهوري اسلامي ايران با عربستان در اموري مانند بحران يمن، سوريه، لبنان و فعاليت هاي ضد شيعي وهابيت، چه سياست‏هايي توسط دولتمردان بايد اتخاذ شود؟ 
از دل اين پرسش‏ها و دغدغه ها، يك پرسش بنيادين و كليدي نمايان مي‏شود: سناريوهاي محتمل در آينده روابط ايران و عربستان حداقل در حوزه حج و عمره چه خواهد بود و بهترين سناريو ناظر به منافع ملي و مذهبي جمهوري اسلامي يران در سطح منطقه وجهان اسلام كدام است؟
تمامي اين پرسش‏ها كه تنها بخشي از دهها پرسشي است كه ريشه در حادثه منا دارد، نيازمند پاسخ‏هايي عالمانه و دقيق است وبا عنايت به سرعت تحولات منطقه و جهان، بايد با جديت مورد واكاوي و بررسي قرار گيرند. با توجه به گستردگي ابعاد موضوع، تشكيل اتاق‏هاي فكر نخبگاني و انجام مطالعات عربستان‏شناسي مبتني بر واقعيت‏ها و آينده پژوهي در مناسبات ايران و اعربستان ضرورت دارد. 
در اين ميان پژوهشكده حج و زيارت در راستاي رسالت خود و با عنايت به فرمايش مقام معظم رهبري كه «اين مسئله نبايد به سكوت و فراموشي بگذرد و بايد تا سالها در مجامع جهاني مطرح شود» مي‏كوشد در حد توان به برخي از پرسش‏هاي پيش گفته در قالب تدوين مقالات، برگزاري نشست‏هاي علمي، انجام مصاحبه‏هاي اكتشافي و ارايه راهبردها و راهكارهاي مناسب، پاسخ دهد.
مجموعه حاضر يكي از فعاليت‏هايي است كه در اين حوزه توسط فصلنامه علمي- ترويجي ميقات حج، انجام شده است و بي‌ترديد ديدگاه‏هاي عالمانه انديشمندان و فرهيختگان بر غناي بيشتر اين جنبش مقدس خواهد افزود.




نظرات کاربران