یکشنبه|26 آذر 1396|28 ربیع الاول 1439|17 December 2017
زمان انتشار: 1396/09/04 - 14:13 |

مراد از خلق عظيم نبوي چيست؟

خداوند متعال و پيامبرانش دوست دارند ما به اخلاق الهى آراسته شويم و به آن‏ها عمل كنيم، بايد در سبك زندگي و سبك اخلاق براي خود الگو انتخاب كنيم و وجود پيامبر اسلام- صلّى اللَّه عليه وآله وسلّم- از هر كس به اين كار شايسته ‏تر است.
به گزارش پايگاه اطلاع رساني حج، خداوند متعال در سوره قلم رسول خدا (ص) را به دنبال تهمت‏ هاى ناروايى كه مشركين به وى زده و او را ديوانه خوانده بودند، تسليت و دلدارى مى ‏دهد، و به وعده‏هاى جميل و پاسدارى از خلق عظيمش دلخوش مى‏سازد، و در عين حال البته آن جناب را به شديدترين وجهى از اطاعت مشركين و مداهنه با آنان نهى نموده، امر اكيد مى‏كند كه در برابر حكم پروردگارش صبر كند.

بررسي معني خلق عظيم پيامبر اعظم

مسأله اساسي براي ما در اين مقال تفسير معناي "خلق عظيم نبوي" ست كه در آيه چهارم سوره قلم بدان اشاره شده است با تعبير:
{ وَ إِنَّكَ لَعَلى‏ خُلُقٍ عَظِيمٍ }(1)
«و اينكه تو ملكات اخلاقى بس بزرگى دارى كه بر آن مسلطى»
مراد از اين خلق عظيم كدام اخلاق پيامبراسلام ص مي‌باشد كه خداوند متعال در كتاب آسماني خود آن‌را به عظمت ياد مي كند!؟

معني لغوي واژه "خلق"
كلمه" خلق" به معناى ملكه نفسانى است، كه افعال بدنى مطابق اقتضاى آن ملكه به آسانى از آدمى سر مى‏زند، حال چه اينكه آن ملكه از فضائل باشد، مانند عفت و شجاعت و امثال آن، و چه از رذائل مانند حرص و جبن و امثال آن، ولى اگر مطلق ذكر شود، فضيلت و خلق نيكو از آن فهميده مى‏شود.
راغب مى‏گويد: كلمه" خلق" چه با فتحه" خاء" خوانده شود، و چه با ضمه آن، در اصل به يك معنا بوده، مانند كلمه" شرب" و" صرم" كه چه با فتحه اول خوانده شوند و چه با ضمه يك معنا را مى‏دهند، و ليكن در اثر استعمال بيشتر فعلا چنين شده كه اگر به فتحه خاء استعمال شود معناى صورت ظاهر و قيافه و هيئت را كه با بصر ديده مى‏شود مى‏رساند، و اگر به ضمه خاء استعمال شود معناى قوا و سجاياى اخلاقى را كه با بصيرت احساس مى‏شود افاده مى‏كند، پس اينكه قرآن كريم فرموده:" إِنَّكَ لَعَلى‏ خُلُقٍ عَظِيمٍ"، معنايش اين است كه تو- اى پيامبر- سجاياى اخلاقى عظيمى دارى.

دو معني مستقل و سياقي "خلق عظيم"
اين آيه شريفه فى نفسها و به خودى خود حسن خلق رسول خدا (ص) را مى‏ستايد، و آن را بزرگ مى‏شمارد كه در ادامه مقاله به بررسي گسترده تر معني خلق عظيم خواهيم پرداخت، ليكن با در نظر گرفتن خصوص سياق، به خصوص اخلاق پسنديده اجتماعي پيامبر اسلام نظر دارد، اخلاقى كه مربوط به معاشرت است، از قبيل استوارى بر حق، صبر در مقابل آزار مردم و خطاكاريهاى اراذل و عفو و اغماض از آنان، سخاوت، مدارا، تواضع و امثال اينها.
و اينكه بعضى از مفسرين گفته‏اند: مراد از كلمه" خلق" دين- اسلام- است. تفسير درستى نيست، مگر اينكه منظور خود را طورى توجيه كنند كه به بيان ما برگشت كند .

خلق عظيم پيامبر اسلام سبب فضيلت وي بر سائر انبيا
در حديث قدسي معراج در قسمتي كه خداوند متعال به فضيلت پيامبر اسلام بر سائر انبيا اشاره مي كند و يكي از علل پنج گانه فضيلت يافتن حضرت محمد صلي الله عليه و آله بر تمام انبيا خلق عظيم ايشان بيان شده است، در جائي كه خداوند متعال مي فرمايد:
«يا أَحْمَدُ! هَلْ تَدْرى لِاىِّ شَىْ‏ءٍ فَضَّلْتُكَ عَلى سائِرِ الْأَنْبِياءِ؟ قالَ: أَللّهُمَّ! لا. قالَ: بِاليَقينِ، وَحُسْنِ الخُلْقِ، وَسَخاوَةِ النَّفْسِ، وَرَحْمَةِ الخَلْقِ، وَكَذلِكَ أَوْتادُ الأَرْضِ لَمْ يَكُونُوا أَوْتاداً إِلّا بَهذا.» «اى احمد! آيا مى‏دانى چرا تو را بر ديگر پيامبران برترى بخشيدم؟
پيامبر عرض كرد: خداوندا! نه. نمى‏دانم. خداوند فرمود: به واسطه يقين، نيكويى اخلاق، بخشندگى، بزرگوارى نفس و رحمت و مهربانى تو بر ديگران و بدان كه اوتاد نيز جز به واسطه همين صفات، در زمره اوتاد در نيامدند.» (2)

توضيح معني برتري اخلاقي پيامبر بر سائر انبيا
تمام پيامبران- عليهم‏ السّلام- هستند و اين‏كه خداوند فرمود: «مى‏دانى چرا بر ساير پيامبران برترى‏ات دادم؟» به اين معنى نيست كه آن‏ها، داراى خُلق نيكو نبودند؛ بلكه به اين معنى است كه پيامبر ما- صلّى اللَّه عليه وآله وسلّم- در تمام فضيلت‏ها- از جمله اين فضيلت- از ايشان برتر است؛ زيرا هر چه از كامل‏ترين و فاضل‏ترين انسانها صادر شود، متناسب با كمال معنوى اوست و لذا خداوند عزّوجلّ در شأن پيامبر اسلام ص فرمود: «همانا تو، داراى سجايايى عظيم هستي»

مراد از خلق عظيم پيامبر خوش روئي نيست
اما اين‏كه مقصود از حُسن خُلق، خوش رويى است يا دارا بودن اخلاق الهى در تمام صفات عاليه و در تمام امور زندگى با تمام مخلوقات؛ آن‏چه درباره آن حضرت بيشتر قابل قبول است، احتمال دوم است؛ زيرا از آن‏چه بر پيامبر نازل شده و نيز احاديث قدسيه صحف اولى كه بر پيامبران پيشين- عليهم ‏السّلام- فرستاده شده و از سيره پيامبر و سنتهاى ايشان معلوم مى‏شود كه پيامبر اسلام به اخلاق الهي آراسته بودند و مراد تنها خوش روئي ظاهري با همگان نيست؛ لذا در ادامه سوره قلم خداوند متعال برعدم مداهنه و سازش با سران مشركين و كفار تاكيد مي كند و اين خود نشان دهنده همين معني است كه مراد از اين مدح بزرگ بيان خوش روئي پيامبر با همگان نبوده است، بلي خوش روئي با عموم مردم (غيرازسران كفر) ومومنين مخصوصا، سيره مبارك نبوي بوده است كه جزء معني اين آيه مي تواند باشد ولي تمام مساله نيست.

ما نيز بايد مثل پيامبر اسلام متخلق شويم
خداوند متعال و پيامبرانش دوست دارند ما به اخلاق الهى آراسته شويم و به آن‏ها عمل كنيم و ما بايد در سبك زندگي و سبك اخلاق براي خود الگو انتخاب كنيم و وجود پيامبر اسلام- صلّى اللَّه عليه وآله وسلّم- از هر كس به اين كار شايسته‏تر است. تنها فرق بين ما و پيامبران- عليهم‏السّلام-، به ‏ويژه پيامبر مكرم اسلام و جانشينان معصومش- عليهم‏السّلام- اين است كه ما به دليل محجوب بودن از فطرت، مأمور به آراسته شدن به اخلاق الهى ورفتار آن بزرگواران هستيم، اما آنان به دليل اين‏كه از فطرتشان در حجاب نيستند، آراسته به اخلاق الهى و متخلق به آن هستند. يعني ما در حيطه رفتار و خوش روئي به پيامبر اكرم اقتدا مي كنيم هر چند در حيطه تخلق به اخلاق الهي فاصله زيادي با ايشان داريم چرا كه ايشان در سايه گناه نكردن بي حجاب از فطرت پاك خويش مي باشند.

تحقيق : حامد حسن زاده
(1)- آيه 4 سوره مباركه قلم
(2)-ترجمه الميزان، ج‏19، ص: 613

برچسب ها:پيامبراكرم - اخلاق


نظرات
    فــــرم ورود اطلاعات:
    لطفا چند لحظه صبر کنيد...
    نام شما:
    پست الکترونيک:
    با استفاده از آدرس پست الکترونيک با ما در ارتباط باشيد
    نظرات:

    کد:

    لطفا چند لحظه صبر کنيد...
    نام شما:
    نام گیرنده:
    پست الکترونيک گیرنده:

    موضوع: